آیا حیوانات هم گروه خونی دارند؟

ما انسان ها معمولاً فقط زمانی به یاد گروه خونی مان می افتیم که می خواهیم خون اهدا کنیم، نیاز به دریافت خون داریم، یا تصمیم می گیریم رژیم های غذایی عجیبی را امتحان کنیم که بر اساس پروتئین های موجود در گلبول های قرمز خونمان طراحی شده اند. بنابراین، بسته به عادات شخصی تان، ممکن است به ندرت یا برعکس، به طور مداوم به گروه خونی خود فکر کنید.

اما حیوانات چقدر به گروه خونی شان فکر می کنند؟ با توجه به آنچه از میزان شناخت و ادراک حیوانات می دانیم، مسلماً هرگز! اما این ما انسان ها هستیم که به حیوانات خانگی و همدم خود فکر می کنیم؛ زیرا گاهی اوقات آن ها نیز به تزریق خون نیاز پیدا می کنند و ما باید مطمئن شویم خونی که به یک سگ، راسو یا طوطی تزریق می شود، باعث واکنش ناسازگاری خونی نگردد. این واکنش منفی زمانی رخ می دهد که سیستم ایمنی حیوانِ گیرنده، خونِ واردشده را بیگانه تلقی کرده و برای حمله به پروتئین های گلبول قرمز (یا همان آنتی ژن های) خون اهدایی، آنتی بادی تولید کند.

اگرچه همه حیوانات گروه خونی دارند، اما سیستم خونی هر گونه با دیگری متفاوت است و البته دانش ما در مورد سیستم خونی پستانداران اهلی بسیار بیشتر از سایر حیوانات است.

تنوع شگفت انگیز گروه خونی در سگ ها

سیستم گروه خونی انسان بر پایه سه آنتی ژن مختلف استوار است: A، B و O. گروه های خونی احتمالی ما شامل A، B، AB و O هستند که هر یک می توانند دارای فاکتور Rh مثبت یا منفی باشند. به طور کلی، گروه خونی O منفی به عنوان «دهنده عمومی» (قابل پذیرش برای تمام گروه های خونی) و AB مثبت به عنوان «گیرنده عمومی» (با قابلیت دریافت از همه گروه ها) شناخته می شود.

سگ ها، به نوبه خود، بیش از هشت آنتی ژن مختلف دارند که می توانند به گلبول های قرمز آن ها متصل شوند. بیشتر این آنتی ژن ها با عنوان آنتی ژن گلبول قرمز سگ یا DEA (شامل DEA 1.1، 1.2، 3، 4، 5، 6 و 7) شناخته می شوند. اغلب اوقات، سگ های یک نژاد خاص دارای گروه خونی مشابهی هستند؛ برای مثال، ۶۰ درصد از سگ های نژاد «گرین هوند» (Greyhound) در گروه خونی DEA 1.1 منفی قرار می گیرند که نقش «اهداکننده عمومی» را در سگ ها ایزا می کند. با این حال، گروه های خونی جدید در سگ ها هنوز در حال کشف هستند؛ به عنوان نمونه، گروه خونی «دال» (Dal) که اخیراً کشف شده، تنها در سگ های نژاد دالمیشن (Dalmatian) یافت می شود.

تصویری ژورنالیستی و جذاب از سگ گرین هوند برای جلب توجه مخاطب به بخش گروه های خونی سگ ها.

گروه خونی حیوانات خانگی در ایران

در ایران، با افزایش استقبال از نگهداری حیوانات خانگی، آگاهی از گروه خونی سگ ها و گربه ها اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. امروزه بیمارستان های دامپزشکی مجهز در تهران و کلان شهرها (مانند بیمارستان دامپزشکی دانشگاه تهران)، بانک های خون مخصوص حیوانات را راه اندازی کرده اند. اگر سگ یا گربه خانگی دارید، انجام یک آزمایش ساده برای تعیین گروه خونی در چکاپ های سالیانه، می تواند در مواقع اورژانسی (مثل تصادفات یا جراحی ها) جان حیوان دلبند شما را نجات دهد.

از سوی دیگر، گربه ها تنها دو آنتی ژن احتمالی دارند: A و B (البته این ها با آنتی ژن های A و B در خون انسان متفاوت اند). در گربه سانان هیچ گروه خونی دهنده یا گیرنده عمومی وجود ندارد. با این حال، اکثریت قریب به اتفاق گربه های اهلی (حدود ۹۰ درصد) دارای گروه خونی A هستند، در حالی که نژادهای اصیل و خاص تر معمولاً گروه خونی B دارند. گروه خونی AB نیز در گربه ها ممکن است وجود داشته باشد، اما به شدت نادر است.

جالب است بدانید که گربه های نژاد پرشین (Persian Cats) که ریشه در اصالت ایرانی دارند، در مقایسه با گربه های خیابانی یا DSH، بیشتر مستعد داشتن گروه خونی B هستند. بنابراین، در صورت نیاز به انتقال خون برای یک گربه پرشین اصیل، یافتن اهداکننده سازگار معمولاً چالش برانگیزتر است.

مانند سگ ها، گروه های خونی اسب ها نیز تا حدودی بر اساس نژاد آن ها دسته بندی می شوند، اما با پیچیدگی بسیار بیشتر! اسب ها ۳۰ گروه خونی مختلف دارند که ترکیبی از ۸ آنتی ژن متفاوت (A، C، D، K، P، Q و U که در سطح بین المللی به رسمیت شناخته شده اند و آنتی ژن T که هنوز در دست تحقیق است) را نمایندگی می کنند.

وضعیت در گاوها حتی از این هم پیچیده تر است؛ آن ها ۱۱ گروه خونی اصلی (A, B, C, F, J, L, M, R, S, T و Z) دارند، اما فقط گروه خونی B در گاوها به تنهایی شامل بیش از ۶۰ آنتی ژن مختلف است که یافتن خون سازگار برای انتقال را به کاری بسیار طاقت فرسا و دشوار تبدیل می کند.

دفعه بعد که قرار شد به حیوان خانگی پشمالوی خود خون تزریق کنید، همه این موارد را به خاطر داشته باشید؛ ما و حیوانات مشترکات بسیار زیادی داریم، اما هنوز هم تفاوت های شگفت انگیزی ما را از هم متمایز می کند.

تصویری از یک گربه پرشین مغرور و زیبا در فضای کلینیک که چالش های پزشکی و خونی این نژاد خاص را تداعی می کند.

یک واقعیت جالب

دلیل اصلی تنوع گروه های خونی در حیوانات هنوز به طور دقیق مشخص نیست. با این حال، در انسان ها تصور می شود که این موضوع با انتخاب تکاملی و بحث ایمنی در برابر بیماری ها مرتبط باشد؛ اما آنچه به طور قطع می دانیم این است که ما (و حیوانات) آنتی ژن های خونی خود را از والدینمان به ارث می بریم.

نتیجه گیری

دنیای حیوانات پر از شگفتی های پنهان است و جریان خونی که در رگ های آن ها می تپد نیز از این قاعده مستثنی نیست. از سیستم پیچیده ی خون اسب ها و گاوها تا گروه های خونی خاص در سگ ها و گربه ها، علم دامپزشکی نشان داده است که مراقبت از حیوانات نیازمند دقتی در سطح پزشکی انسانی است. به عنوان یک صاحب حیوان خانگی یا علاقه مند به دنیای جانوران، دانستن این نکته که حیوانات نیز با محدودیت ها و حساسیت های خونی مواجه اند، به ما یادآوری می کند که در مواقع اورژانسی چقدر زمان و اطلاعات دقیق حیاتی است. پیشنهاد «هانی زیور» این است که در مراجعات بعدی به دامپزشک، از گروه خونی حیوان خانگی خود مطلع شوید تا در روز مبادا، یک قدم از خطر جلوتر باشید.