ردیابی گوشی موبایل چگونه انجام می شود؟ + راه های جلوگیری

گوشی های هوشمند ما را به دنیای بیرون متصل کرده اند، اما آیا هم زمان ما را آسیب پذیرتر نیز کرده اند؟

دستگاه های متصل به اینترنت مانند گوشی های هوشمند، دنیایی از دانش و راحتی را در اختیار شما قرار می دهند. اما در عین حال می توانند آسیب پذیری هایی ایجاد کنند که به هکرها و کلاه برداران اجازه می دهد از شما سوءاستفاده کنند. این واقعیت باعث می شود بسیاری از کاربران گوشی های هوشمند یک سوال مشترک بپرسند: آیا کسی می تواند گوشی من را ردیابی کند؟

پاسخ کوتاه این است: بله، می توانند. در برخی موارد، اشخاص ثالثِ سودجو می توانند از ردیاب GPS داخلی گوشی شما برای نظارت بر داده های مکانی تان استفاده کنند. آن ها حتی ممکن است این داده ها را به شرکت های تبلیغاتی بفروشند تا از اطلاعات شخصی شما درآمد کسب کنند.

اما در مورد یک مزاحم یا تعقیب کننده (Stalker) چطور؟ آیا یک نفر واقعاً می تواند با استفاده از اطلاعات گوشی هوشمندتان، شما را ردیابی کند یا بدتر از آن، مکان دقیق شما را پیدا کند؟ در این مقاله، به بررسی پدیده ردیابی از طریق گوشی هوشمند می پردازیم و امنیت داده های شما را ارزیابی می کنیم. علاوه بر این، اقدامات پیشگیرانه ای را مرور می کنیم که به حفظ امنیت شما کمک می کنند.

تعقیب کنندگان چگونه گوشی موبایل را ردیابی می کنند؟

افرادی که قصد ردیابی شما را دارند، معمولاً از دو روش اصلی برای این کار از طریق گوشی هوشمند استفاده می کنند. روش اول، «مهندسی اجتماعی» است که به تخصص فنی کمی نیاز دارد یا اصلاً نیازی به آن ندارد.

ممکن است شما به طور داوطلبانه اطلاعات شخصی یا دسترسی به گوشی خود را در اختیار فردی قرار دهید که می شناسید یا اعتماد شما را جلب کرده است. در صورت تمایل، آن فرد می تواند از این اطلاعات برای ردیابی موقعیت مکانی و فعالیت های شما سوءاستفاده کند، حتی اگر شما راضی به این کار نباشید.

روش دوم برای ردیابی، سرقت اطلاعات از گوشی هوشمند شماست. این روش نیازمند تجربه فنی بیشتری است تا فرد بتواند به گوشی شما دسترسی پیدا کرده یا نرم افزارهای ردیابی و بدافزار روی آن نصب کند.

آن ها سپس می توانند با استفاده از این برنامه های مشکوک، دفترچه تلفن شما را دانلود کنند، وارد وب سایت های مخرب شوند یا حتی موقعیت مکانی تان را ردیابی کنند. اگر گوشی شما دارای GPS باشد، یک مزاحم می تواند هر زمان که GPS روشن است، مکان دقیق گوشی را نقطه یابی کند. خوشبختانه، با رعایت چند اقدام پیشگیرانه می توانید از این مشکلات احتمالی جلوگیری کنید.

ردیابی در شبکه های اجتماعی از طریق گوشی هوشمند

انتشار مطالب در شبکه های اجتماعی، چه یک به روزرسانی وضعیت (Status) ساده باشد و چه عکس های شام دیشب، می تواند اطلاعات زیادی را برای یک تعقیب کننده فاش کند. وقتی شما داوطلبانه به دنیا می گویید که کجا هستید و چه می کنید، کار را برای ردیابی خود آسان کرده اید. اپلیکیشن های شبکه های اجتماعی مانند X (توییتر سابق)، فیس بوک و اینستاگرام بر اساس ارسال پیام از طریق گوشی های هوشمند ما ساخته شده اند.

حتی اگر نگویید کجا هستید، ممکن است لوکیشن خود را از طریق عکس هایتان لو بدهید. هر چیزی که در عکس های شما قابل شناسایی باشد (مانند تابلوهای خیابان، ساختمان ها و حتی پلاک خودروها) می تواند هویت و موقعیت شما را فاش کند. علاوه بر این، اکثر گوشی های هوشمند عکس ها را دارای برچسب جغرافیایی (Geotag) می کنند و داده های عرض جغرافیایی، طول جغرافیایی و حتی ارتفاع مکانی که عکس در آن گرفته شده را در فایل عکس جاسازی می کنند.

این داده ها به همراه زمان ثبت عکس در اینترنت آپلود می شوند. اگر می خواهید به شدت محتاط باشید، تنظیمات گوشی خود را بررسی کنید تا تگ گذاری جغرافیایی و شاید حتی سرویس های مکانی (Location Services) را غیرفعال کنید. همچنین آگاه باشید که شبکه های اجتماعی مختلف چگونه از ژئوتگ های موجود در عکس های آپلود شده استفاده کرده و آن ها را نمایش می دهند.

به طور خلاصه، اگر می خواهید از ردیابی شدن در دستگاه اندرویدی یا آیفون خود جلوگیری کنید، با گوشی هوشمندتان مانند افزونه ای از شبکه های اجتماعی رفتار کنید و هرگز چیزی را که نمی خواهید دنیا بداند، منتشر نکنید.

در ایران، اپلیکیشن هایی نظیر اینستاگرام و تلگرام بیشترین کاربرد را دارند. یکی از قابلیت های خطرناک برای حریم خصوصی، ویژگی “People Nearby” (افراد نزدیک) در تلگرام یا اضافه کردن برچسب مکانی (Location Tag) در استوری های اینستاگرام است. توصیه می شود این قابلیت ها را خاموش نگه دارید. همچنین هنگام ارسال عکس ها در تلگرام، آن ها را به صورت “فایل” نفرستید (مگر در مواقع ضروری)، زیرا ارسال به صورت تصویر معمولی (Compressed)، فراداده های موقعیت مکانی (EXIF Data) را به طور خودکار پاک می کند و امنیت شما را افزایش می دهد.

اپلیکیشن های جاسوسی و ردیابی گوشی

حتی اگر در مورد اطلاعاتی که آنلاین منتشر می کنید محتاط باشید، باز هم ممکن است کسی از طریق اپلیکیشن های ردیابی موقعیت مکانی که روی گوشی شما نصب شده اند، شما را زیر نظر بگیرد. برنامه های ردیابی (که به عنوان نرم افزارهای جاسوسی یا Stalkerware شناخته می شوند) اپلیکیشن هایی هستند که شخص دیگری می تواند برای ردیابی مخفیانه شما روی گوشی تان دانلود کند.

اگر یک برنامه جاسوسی نصب شده باشد، می تواند اطلاعات دقیقی در مورد کارهایی که با گوشی خود انجام می دهید، تا حد رمز عبور حساب های کاربری تان، ارائه دهد. برخی از آن ها حتی می توانند میکروفون یا دوربین گوشی شما را روشن کنند و به شخص دیگر دسترسی از راه دور بدهند تا از طریق گوشی شما ببیند و بشنود.

چگونه از ردیابی گوشی جلوگیری کنیم؟

چگونه می توانید بفهمید که آیا نرم افزار جاسوسی روی گوشی شما نصب شده است یا خیر؟ این کار ممکن است چندان آسان نباشد و حتی نرم افزارهای آنتی ویروس نیز نتوانند آن را تشخیص دهند. اما نشانه هایی وجود دارد که باید به آن ها توجه کنید:

• فردی که قصد سوءاستفاده دارد، دسترسی فیزیکی به گوشی شما داشته است.
• باتری گوشی شما سریع تر خالی می شود، بدون اینکه تغییری در میزان استفاده شما ایجاد شده باشد.
• افزایش غیرقابل توجیهی در مصرف دیتای اینترنت شما دیده می شود.
• تغییرات غیرمنتظره ای در تنظیمات گوشی شما ایجاد شده است.

اگر متوجه هر چیز مشکوکی شدید (مانند برنامه های ناشناس)، بلافاصله آن را پاک نکنید. در صورتی که بخواهید این سوءاستفاده را به مراجع قانونی گزارش دهید، ممکن است به آن به عنوان مدرک نیاز داشته باشید.

در عوض، رمز عبور خود را تغییر دهید و احراز هویت دو مرحله ای (2FA) را فعال کنید. این کار می تواند از ورود مجدد هکر یا فرد مزاحم به گوشی شما جلوگیری کند. پس از تماس با مراجع قانونی، نرم افزار گوشی خود را به روزرسانی کنید یا آن را به تنظیمات کارخانه (Factory Reset) برگردانید. این کار می تواند نرم افزارهای جاسوسی را حذف کند. سپس تمام داده های گوشی خود را پاک کرده و از نو شروع کنید.

رهگیری سیگنال گوشی هوشمند

ربودن اطلاعات گوشی هوشمند و سرقت اطلاعات شخصی شما ممکن است صرفاً به منظور مزاحمت نباشد، اما این ها روش هایی هستند که یک تعقیب کننده می تواند شما را پیدا کند. همان طور که پیش تر بحث کردیم، یک فرد می تواند از نرم افزار ردیابی موقعیت مکانی برای هدف قرار دادن گوشی شما و رهگیری تماس ها و پیام های شخصی استفاده کند. اما او همچنین می تواند با استفاده از «رهگیری سیگنال»، یک حمله غیرهدفمند را روی گوشی شما اجرا کند.

گوشی هوشمند شما از ترکیبی از امواج رادیویی و سیگنال ها برای ارتباط استفاده می کند. برای تماس های تلفنی، پیامک و مرورگر اینترنت، گوشی شما از یک یا چند پروتکل شبکه تلفن همراه مانند 4G LTE و 5G استفاده می کند. بسته به نوع گوشی هوشمند، ممکن است یک رادیوی بلوتوث کوتاه برد، یک گیرنده GPS و یک یا چند رادیو برای اتصال به شبکه های وای فای مختلف نیز داشته باشید.

نظارت هکرها بر شبکه های وای فای عمومی (Wi-Fi)

شبکه های وای فای باز، مانند شبکه هایی که در کافه ها و فرودگاه ها استفاده می شوند، به ویژه در برابر هک شدن آسیب پذیر هستند. داده های رمزنگاری نشده ای که به روتر بی سیم ارسال می شوند، می توانند به راحتی توسط نرم افزارهای هک رهگیری شوند و به طور بالقوه داده های مکانی، اطلاعات بانکی و رمزهای عبور آنلاین شما را در معرض خطر قرار دهند. هکرها همچنین ممکن است نقاط دسترسی وای فای (Access Points) خود را در مکان های عمومی نصب کنند تا این فرآیند را حتی ساده تر کنند.

بهترین روش برای مقابله با این مشکل، عدم استفاده از وای فای عمومی است، اما همه ما با زمان هایی روبرو می شویم که این تنها گزینه برای آنلاین شدن است. در حالی که به یک شبکه باز متصل هستید، از ورود به اینترنت بانک و سایر خدمات امن خودداری کنید. همچنین می توانید با نصب یک شبکه خصوصی مجازی (VPN)، یک لایه امنیتی به دستگاه خود اضافه کنید.

اجتناب از نصب اپلیکیشن های غیررسمی یا ناشناس

برنامه هایی که برای استفاده در گوشی انتخاب کرده اید نیز می توانند بر امنیت شما تأثیر بگذارند. بسیاری از برنامه ها به اطلاعات شخصی کاربر مانند عکس ها، دوربین، لیست مخاطبین و موقعیت مکانی دسترسی پیدا می کنند. در اندروید و آیفون، این مجوزها باید درخواست شوند و به صورت دستی توسط کاربر تأیید شوند. همچنین می توان آن ها را بعداً در تنظیمات گوشی لغو کرد.

برای حفظ امنیت، بهتر است فقط به برنامه هایی دسترسی داده شود که از فروشگاه های رسمی اپلیکیشن دانلود شده اند. شما همچنین باید این مجوزها را تنها در صورتی بدهید که بخش جدایی ناپذیری از عملکرد برنامه باشند. برای مثال، درخواست یک برنامه مسیریاب (مانند گوگل مپس) برای دانستن موقعیت مکانی گوشی شما کاملاً منطقی است، اما درخواست مشابه از سوی یک برنامه ماشین حساب باید یک زنگ خطر باشد.

همیشه این سوال را مطرح کنید که آیا عملکرد برنامه نیاز به دسترسی به موقعیت مکانی گوشی شما دارد یا خیر، و اگر ندارد، در غیرفعال کردن خدمات مکانی تردید نکنید. حتی برای برنامه هایی که نیاز به ردیابی موقعیت مکانی دارند، ممکن است نیازی نباشد که هر زمان گوشی روشن است، مکان شما را ببینند. عاقلانه است که هر درخواست مجوز را با دقت بخوانید.

کلاه برداری هایی که نیازی به لوکیشن گوشی شما ندارند

کلاه برداران همچنین می توانند از دو تاکتیک رایج هک، یعنی جعل (Spoofing) و فیشینگ (Phishing)، برای دسترسی به داده های شما یا کلاه برداری مالی استفاده کنند. روش جعل، شماره واقعی تماس ورودی را پنهان می کند. معمولاً شماره به نظر می رسد که متعلق به منطقه شماست، اما در واقعیت می تواند از هر جای کره زمین باشد.

هنگامی که تلفن را جواب می دهید، کلاه بردار از تکنیک های فیشینگ استفاده می کند؛ مثلاً به شما می گوید که در بانک یا اداره مالیات کار می کند. سپس می گویند که بدهکار هستید یا حساب شما به خطر افتاده است. آن ها از این بهانه استفاده می کنند تا شما را ترغیب کنند اطلاعات شخصی خود را فاش کنید یا پول به حساب آن ها واریز نمایید.

هرگز اطلاعات بانکی خود را به غریبه ای که با شما تماس گرفته است ندهید. اگر از صحت تماس مطمئن نیستید، تماس را قطع کرده و با شماره تلفن تأیید شده شرکت یا سازمانی که ادعا می کنند نماینده آن هستند، تماس بگیرید. فیشرها (Phishers) همچنین معمولاً درخواست می کنند که پول به شکل چک های مسافرتی یا کارت های هدیه برای آن ها منتقل شود، بنابراین چنین درخواستی از طریق تلفن باید فوراً زنگ خطر را برای شما به صدا درآورد.

در ایران، یکی از شایع ترین روش های فیشینگ، ارسال پیامک های جعلی با عنوان «سامانه ثنا» (قوه قضاییه)، «مامور پست» یا «سهام عدالت» است. این پیامک ها معمولاً حاوی یک لینک مخرب هستند که از شما می خواهند برای مشاهده ابلاغیه، مبلغ ناچیزی پرداخت کنید. به محض کلیک روی لینک و نصب بدافزار، کلاه برداران پیامک های شما را رهگیری کرده و حساب بانکی تان را خالی می کنند. همیشه به یاد داشته باشید که پیامک های رسمی نهادهای دولتی هرگز با شماره های شخصی (مانند 0912 یا 0935) ارسال نمی شوند.

آیا یک دستگاه استینگری (Stingray) در نزدیکی شماست؟

اشخاص ثالث همچنین می توانند سعی کنند داده های شخصی شما را با استفاده از دستگاهی به نام استینگری (Stingray) یا شبیه ساز دکل مخابراتی (Cell Site Simulator) پاکسازی و سرقت کنند. استینگری یک دستگاه بی سیم کوتاه برد است که خود را در قالب سیگنال های دکل مخابراتی پنهان می کند. گوشی هدفِ سپس به این دستگاه متصل می شود، دقیقاً همان طور که به یک شبکه قانونی متصل می گردد. در این حالت، هرگونه پیامک، عکس، موقعیت مکانی و سایر داده های ارسال شده در مجاورت استینگری بدون اینکه شما متوجه شوید، به سرقت می رود.

ماهیت دستگاه های استینگری به گونه ای است که تشخیص وقوع حمله را به شدت دشوار می کند. اگر مشکوک هستید که ممکن است در محدوده یک شبیه ساز دکل مخابراتی باشید، گوشی خود را کاملاً خاموش کنید. در صورت امکان باتری آن را خارج کنید. همچنین ممکن است بخواهید از یک «قفس فارادی» برای مسدود کردن هرگونه خروج داده از گوشی استفاده کنید.

در مقالات قبلی مجله هانی زیور به طور مفصل درباره قفس فارادی و کاربردهای آن صحبت کردیم. جالب است بدانید که امروزه برای محافظت از گوشی های هوشمند در برابر هکرهای حرفه ای، کیف های مخصوصی به نام «کیف فارادی» ساخته شده است. این کیف ها که در لایه های داخلی خود دارای شبکه هایی از فلزات رسانا (مانند مس یا نقره) هستند، دقیقاً مشابه قفس فارادی عمل کرده و تمامی سیگنال های ورودی و خروجی (از جمله GPS، Wi-Fi، بلوتوث و شبکه موبایل) را به طور ۱۰۰ درصدی مسدود می کنند.

خودتان بهترین اپلیکیشن امنیتی موبایلتان باشید

در این مرحله، احتمالاً آماده اید تا گوشی موبایل را به طور کامل از زندگی خود حذف کنید! مراقبت در برابر برنامه های جاسوسی به هوشیاری زیادی نیاز دارد، صرف نظر از اینکه از دستگاه iOS (آیفون) استفاده می کنید یا یک گوشی اندرویدی.

با این حال، شما همچنان می توانید از گوشی هوشمند خود لذت ببرید و در عین حال از مزاحمان و هکرها دوری کنید. فقط از این چهار قانون به عنوان دفاع خود استفاده کنید: گوشی هوشمند خود را بشناسید، نقاط ضعف آن را بشناسید، نحوه ایمن نگه داشتن آن را بدانید و اطلاعات شخصی خود را کاملاً شخصی نگه دارید.

نتیجه گیری

در دنیای امروز که گوشی های هوشمند به صندوقچه اسرار و پل ارتباطی ما با جهان تبدیل شده اند، حفظ امنیت آن ها دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. همان طور که بررسی کردیم، ردیابی گوشی موبایل و سرقت اطلاعات تنها مختص فیلم های جاسوسی نیست؛ از انتشار بی دقت لوکیشن در اینستاگرام گرفته تا کلیک روی پیامک های جعلی ثنا و استفاده از وای فای ناامن کافه ها، همگی می توانند ما را به طعمه ای آسان برای هکرها تبدیل کنند. با نصب اپلیکیشن ها از منابع معتبر، مدیریت دقیق دسترسی ها، استفاده از احراز هویت دو مرحله ای (2FA) و درک مفاهیم امنیتی نظیر کیف های فارادی، می توانید کنترل حریم خصوصی خود را به دست بگیرید. هوشیاری شما، قدرتمندترین آنتی ویروسی است که روی گوشی تان نصب می شود!

سوالات متداول

1. 1. ردیابی یک شخص در شبکه های اجتماعی به چه معناست؟

      هنگامی که شخصی فردی را در شبکه های اجتماعی زیر نظر می گیرد (Stalking)، به این معنی است که او پست ها و تصاویر آن شخص را برای ردیابی او و فعالیت هایش مرور می کند. افراد مزاحم می توانند به راحتی از طریق پست ها، عکس ها و ژئوتگ ها (برچسب های مکانی) اطلاعات خصوصی به دست آورند تا مکان یک شخص را تعیین کنند.

   2. آیا کسی می تواند من را از طریق گوشی ام ردیابی کند؟

      بله. افرادی که قصد ردیابی شما را دارند دو راه اصلی برای این کار از طریق گوشی هوشمندتان دارند. یکی از طریق مهندسی اجتماعی است که در آن شخصی از اطلاعاتی که شما به طور داوطلبانه آنلاین قرار می دهید سوءاستفاده می کند. راه دیگر، سرقت اطلاعات از گوشی هوشمند شما توسط هکرها است که روشی فنی تر محسوب می شود.

   3. برنامه جاسوسی یا ردیاب (Stalking App) چیست؟

      برنامه های جاسوسی و نرم افزارهای تجاری ردیابی برای گوشی های هوشمند، بدافزارهایی هستند که به طور مخفیانه گوشی های موبایل را زیر نظر می گیرند، از جمله اطلاعات موجود در آن ها، موقعیت مکانی با استفاده از GPS و غیره. این نرم افزارها به مزاحمان اجازه می دهند پیام های متنی ارسال و دریافت شده را بخوانند و به تماس های تلفنی گوش دهند.

   4. چگونه از ردیابی شدن گوشی ام جلوگیری کنم؟

      اقدامات پیشگیرانه شامل نگه داشتن گوشی هوشمند نزد خودتان یا در یک مکان امن، تنظیم یک رمز عبور قوی برای گوشی و پیکربندی آن برای جلوگیری از دور زدن آن رمز عبور است. همچنین باید با نصب به روزرسانی های نرم افزاری به محض انتشار، امنیت دستگاه خود را همواره به روز نگه دارید.