بهتر است در طول طوفان و رعد و برق از وان حمام دوری کنید. همچنین باید از تماس با شیرآلات و سایر تجهیزات لوله کشی خودداری نمایید.
اما آیا واقعاً دوش گرفتن در زمان رعد و برق خطرناک است؟ مدت هاست این شایعه وجود دارد که وقتی جریان الکتریسیته در آسمان جولان می دهد، گرفتن یک دوش آب گرم و دلپذیر می تواند یک اقدام خطرناک باشد. پیش از آنکه به بررسی حقیقتِ حمام کردن در زمان طوفان های همراه با صاعقه بپردازیم، بیایید ابتدا بررسی کنیم که اصلاً چرا چنین سوالی مطرح می شود.
رد افسانه ها و باورهای غلط درباره رعد و برق
اول از همه، باید بدانیم که افسانه ها و باورهای غلط و خنده داری درباره رعد و برق وجود دارد. به عنوان مثال، برخورد صاعقه به یک هواپیما معمولاً مشکل چندان بزرگی ایجاد نمی کند؛ هرچند خلبان ها دیوانه نیستند و تمام تلاش خود را می کنند تا از طوفان ها دوری کنند، اما هواپیماها به گونه ای ساخته شده اند که بتوانند جریان های الکتریکی را به صورت ایمن هدایت و دفع کنند.
و بله، برخورد صاعقه به یک نقطه برای دو بار متوالی کاملاً ممکن است و بسیاری از سازه های مرتفع به طور مکرر مورد اصابت قرار می گیرند.
حتی آن ضرب المثل قدیمی که می گوید «لاستیک های ماشین شما را در برابر اصابت صاعقه محافظت می کنند» کاملاً اشتباه است؛ یک خودرو ایمن است، اما نه به خاطر لاستیک هایش، بلکه به این دلیل که دارای سقف و بدنه ای فلزی است که جریان الکتریسیته را به زمین هدایت می کند (اثر قفس فارادی).
نمایش تصویری برای رد باور غلط درباره لاستیک های خودرو و تاکید بر نقش بدنه فلزی به عنوان محافظ.
حقیقتِ ماجرا: دوش گرفتن و طوفان های تندری
سوءتفاهم های رایج زیادی درباره نحوه عملکرد رعد و برق (و چیزهایی که می تواند تحت تأثیر قرار دهد) وجود دارد، بنابراین کاملاً غیرمنطقی نیست اگر فکر کنیم جمله قدیمیِ «هنگام طوفان حمام نکنید» هم صرفاً یکی دیگر از خرافات قدیمی است. اما در این مورد خاص اشتباه نکنید؛ دوش گرفتن در زمان رعد و برق واقعاً یک کار پرخطر است.
- لوله های فلزی و رعد و برق: بیشتر سیستم های لوله کشی خانگی دارای لوله های فلزی هستند و رعد و برق این مسیرهای رسانای فلزی را به شدت جذاب و غیرقابل مقاومت می یابد.
- آب و الکتریسیته: آب یک رسانای فوق العاده برای جریان الکتریسیته است، به ویژه زمانی که دارای املاح و ناخالصی باشد. انجام فعالیت هایی مانند دوش گرفتن، شستن ظروف یا حتی صرفاً شستن دست ها، شما را به یک هدف آسان برای یک صاعقه سرگردان که به دنبال مسیری با کمترین مقاومت می گردد، تبدیل می کند.
در بسیاری از خانه های قدیمی و حتی برخی ساختمان های مدرن در ایران، هنوز از لوله های گالوانیزه و فلزی استفاده می شود که خطر انتقال جریان را به شدت افزایش می دهند. اگرچه در ساختمان های نوساز از لوله های پلیمری (لوله سبز یا پنج لایه) استفاده می شود که عایق هستند، اما وجود املاح معدنی در آب لوله کشی شهریِ ایران، همچنان خودِ آب را به یک رسانای قوی برای برق تبدیل می کند. همچنین، عدم اجرای صحیح سیستم اتصال به زمین (چاه ارت) در برخی ساختمان ها، این خطرات را دوچندان می کند.
آمار و ارقام مستند نیز این موضوع را تایید می کنند. هر ساله بین ۱۰ تا ۲۰ نفر در ایالات متحده به دلیل تماس با آب لوله کشی خانگی در حین طوفان، دچار جراحات ناشی از صاعقه زدگی می شوند.
و ماجرا تنها به جراحت ختم نمی شود. تنها در سال ۲۰۲۳ (تا زمان انتشار این مقاله)، سرویس آب و هوای ملی آمریکا (NWS) مرگ ۱۳ نفر بر اثر اصابت صاعقه را در این کشور گزارش کرده است.
پناهگاه امن پیدا کنید و سایر اقدامات احتیاطی
زمانی که طوفان و رعد و برق رخ می دهد، سرویس آب و هوای ملی توصیه می کند که به یک مکان امن پناه ببرید؛ مکانی دور از سیستم های الکتریکی، تجهیزات الکترونیکی، و البته، وسوسه استفاده از آب جاری (مانند حمام و ظرفشویی).
بنابراین، دفعه بعد که طوفانی در گرفت، شاید این بهترین بهانه باشد تا شستن ظرف ها را به تعویق بیندازید یا دوش گرفتن را به زمان دیگری موکول کنید.
تصویری برای بخش بومی سازی شده مقاله جهت هشدار به طبیعت گردان درباره خطرات طوفان در ارتفاعات.
اگر در زمان طوفان بیرون از خانه گرفتار شدید، چه باید بکنید؟
اگر در فضای باز هستید و نمی توانید پناهگاه امنی پیدا کنید:
- از مکان های مرتفع دوری کنید: صاعقه تمایل دارد به بلندترین اجسام برخورد کند.
- از درختان بلند فاصله بگیرید: اگرچه ممکن است درختان مانند یک پناهگاه به نظر برسند، اما اهداف اصلی و جذابی برای صاعقه هستند.
- به شکل یک توپ دربیایید (چمباتمه بزنید): اگر پناهگاهی پیدا نکردید، روی زمین چمباتمه بزنید (خم شوید)، اما تماس خود را با زمین به حداقل برسانید (فقط نوک پاها روی زمین باشد). هدف این است که خود را به هدف کوچکتری برای صاعقه تبدیل کنید.
با توجه به جغرافیای کوهستانی ایران (به ویژه در رشته کوه های البرز و زاگرس)، کوهنوردان و طبیعت گردان در فصول بهار و پاییز به شدت در معرض خطر صاعقه قرار دارند. در صورت وقوع طوفان در کوهستان، فوراً از قله ها و خط الراس ها فاصله بگیرید و هرگز تجهیزات فلزی مانند باتوم کوهنوردی را بالای سر خود نگه ندارید.
نکات ایمنی رعد و برق برای داخل خانه
- مراقب بتن ها باشید: از تماس با دیوارها و کف های بتنی خودداری کنید، زیرا ممکن است دارای آرماتورها و تقویت کننده های فلزی (میلگرد) در درون خود باشند که رسانای برق هستند.
- تماس تلفنی را لغو کنید: استفاده از تلفن های سیم دار در طول طوفان ممنوع است. حتی تلفن های همراه و سایر تجهیزات الکترونیکی نیز در صورتی که به شارژر متصل باشند، می توانند خطرساز شوند.
- مراقب قلب خود باشید: اصابت مستقیم صاعقه می تواند منجر به ترومای غیرنافذ (آسیب بلانت)، حملات قلبی و حتی آسیب های شدید عضلانی شود.
در حالی که بسیاری ممکن است فکر کنند این تهدیدات اغراق آمیز هستند، اما همیشه احتیاط شرط عقل است. به هر حال، هیچ کس دوست ندارد همان کسی باشد که در حال آواز خواندن زیر دوش آب، مورد اصابت صاعقه قرار می گیرد! طوفان های تندری و دوش گرفتن هر دو با آب سر و کار دارند، اما ترکیب این دو با هم؟ اصلاً ایده هوشمندانه ای نیست!
تصویری مفهومی برای پایان بندی مقاله که خطر انتقال الکتریسیته از طریق تجهیزات فلزی و لوله کشی را القا می کند.
نتیجه گیری
حمام کردن در زمان وقوع رعد و برق، برخلاف تصور بسیاری از افراد، یک افسانه نیست بلکه یک خطر علمی و اثبات شده است. وجود لوله های فلزی در زیرساخت ساختمان ها و خاصیت رسانایی بالای آب (به دلیل وجود املاح)، مسیر ایده آلی را برای انتقال جریان میلیون ولتی صاعقه به داخل حمام فراهم می کند. برای حفظ ایمنی خود و خانواده تان، بهتر است انجام هرگونه فعالیتی که با آب جاری و لوله کشی در ارتباط است را به ۳۰ دقیقه پس از شنیدن آخرین صدای رعد موکول کنید. فراموش نکنید که ایمنی همواره بر نظافت و کارهای روزمره ارجحیت دارد.