چرا بوی خانه خودمان را حس نمی کنیم؟

احتمالاً حیوان خانگی شما، لباس های کثیف انباشته شده و ظرف های نشسته، همگی در ایجاد بوی خاص خانه تان نقش دارند؛ اما دلیل علمی جالبی وجود دارد که چرا شما متوجه این بوها نمی شوید.

هر خانه ای بوی منحصر به فرد خودش را دارد. گاهی این بوها موقتی هستند؛ مثل بوی نان تازه در فر، عطر یک دسته گل بهاری یا بوی نامطبوعی که حیوانات خانگی ایجاد می کنند. اما فراتر از این ها، یک بوی ثابت و پنهان وجود دارد که در واقع «امضای بویایی» خانه شماست.

شما تقریباً هیچ گاه متوجه بوی خانه خودتان نمی شوید؛ اما به محض اینکه قدم در خانه دیگران می گذارید، بوی آنجا را به سرعت احساس می کنید. بوی گربه آن ها، عطر مایع لباسشویی شان یا بوی فرش نویی که تازه خریده اند، همگی دست به دست هم می دهند تا بوی خاص خانه آن ها را شکل دهند.

شما تنها زمانی می توانید بوی خانه خودتان را متوجه شوید که برای مدتی از آن دور بوده باشید؛ منظورمان یک دوری طولانی است، نه فقط یک روز کاری، بلکه مثلاً بازگشت از یک مسافرت یک هفته ای!

تطابق حسی

دلیل این اتفاق به پدیده ای به نام «تطابق حسی» برمی گردد. این عبارت، بیان علمیِ همان جمله معروف «به آن عادت می کنی» است. جالب است بدانید که این پدیده در حس بویایی ما بسیار شدیدتر از سایر حواس (مانند شنوایی) عمل می کند.

پاملا دالتون (Pamela Dalton)، پژوهشگر مرکز حواس شیمیایی مونل (Monell Chemical Senses Center)، تحقیقات گسترده ای در زمینه تطابق حسی انجام داده است. او و تیمش توضیح می دهند که پدیده تطابق به این معناست که وقتی یک محرک به طور مداوم تکرار می شود، واکنش شما به آن کاهش می یابد.

بنابراین، وقتی در خانه هستید، بوی خانه تان در تمام اطراف شما جریان دارد و هرگز از بین نمی رود. این بو صرفاً تکرار نمی شود، بلکه شما در آن غوطه ور هستید! به همین دلیل، سیستم عصبی شما خود را با این بو تطبیق می دهد.

ویژگی خاص حس بویایی این است که شما بسیار سریع با بوها سازگار می شوید. به گفته دالتون، تنها پس از «چند بار نفس کشیدن» در یک محیط، روند عادت کردن به بوی آن آغاز می شود. به مرور، شدت آن بو برای شما کمتر شده و در نهایت دیگر هیچ توجهی به آن نمی کنید. به همین خاطر است که وقتی وارد خانه دوستتان می شوید بوی آنجا را حس می کنید، اما در تمام مدتی که آنجا حضور دارید، دیگر متوجه آن نمی شوید.

توانایی تشخیص بوهای جدید برای بقای ما بسیار حیاتی است. این بو ممکن است هشداردهنده یک خطر باشد (مثل نزدیک شدن یک حیوان درنده یا وجود زهر در جام نوشیدنی شما)، و یا نشان دهنده اتفاقی خوشایند باشد (مثل بوی نان تازه یا یک دسته گل). وقتی مغز شما خطرناک نبودن محیط یا مطبوع بودن بوی غذا را تایید کرد، دیگر نیازی به ارسال مداوم این پیام های اورژانسی ندارد. در عوض، بینی شما آزاد می شود تا به دنبال شکار بوهای جدیدِ خطرناک یا دلپذیر بگردد.

خستگی بویایی و عطرهای شخصی

پدیده تطابق حسی (یا خستگی بویایی) فقط به محیط خانه محدود نمی شود. آیا تا به حال متوجه شده اید که پس از مدتی، دیگر بوی عطر گران قیمت خود را حس نمی کنید؟ مکانیسم مغز در اینجا نیز دقیقاً به همین شکل عمل می کند. وقتی یک عطر لوکس را روی پوست خود اسپری می کنید، پس از چند دقیقه سیستم بویایی شما آن را نادیده می گیرد تا بتواند بوهای جدید محیط را تشخیص دهد. جالب است بدانید که واکنش شیمیایی عطرها با سطح پوست و حتی تماس آن ها با فلزات گران بها و جواهراتی که به گردن یا مچ دست دارید، می تواند ماندگاری و انتشار رایحه را تغییر دهد. بنابراین، حتی اگر خودتان بوی عطرتان را حس نمی کنید، مطمئن باشید که اطرافیانتان همچنان از رایحه دلپذیر شما (و درخشش جواهراتتان!) لذت می برند و نیازی به اسپری کردنِ بیش از حدِ عطر نیست.

چگونه هوای خانه را تازه و خوشبو کنیم؟

امروزه صنعت بزرگی برای خوشبو کردن فضای خانه ها به وجود آمده است. اما پیش از اینکه به سراغ خرید محصولات معطر بروید، مطمئن شوید که مشکل بوی خانه تان ریشه در یک عامل آزاردهنده و پنهان ندارد. خانه های قدیمی (و حتی آپارتمان های امروزی) معمولاً با این مشکلات مواجهند:

• رطوبت و کپک زدگی پنهان
• نفوذ بوی ادرار حیوانات خانگی به عمق فرش، پارکت یا کفپوش
• از بین رفتن حیوانات کوچک (مثل موش) در داخل دیوارها، سقف کاذب یا زیرزمین
• کثیف بودن کانال های کولر و سیستم های تهویه مطبوع

البته گاهی دلیل آن یک مسئله ساده در خانه داری است؛ مانند ماشین ظرفشویی که نیاز به جرم گیری دارد یا حوله های مرطوب و بوگرفته در حمام. پس از رفع این موارد، اگر همچنان می خواهید بوی خانه خود را تغییر دهید، هزاران مدل شمع معطر، عود و دستگاه های پخش کننده اسانس (دیفیوزر) وجود دارند که به راحتی این کار را برای شما انجام می دهند.

یک حقیقت عجیب اما واقعی!

جالب است بدانید که مفهومی به نام «بوی افراد سالمند» کاملاً واقعی و علمی است. این بو به دلیل وجود ترکیبی به نام «نوننال» (Nonenal) ایجاد می شود. نوننال ناشی از اکسید شدن اسیدهای چرب روی پوست است که با افزایش سن، تولید آن در بدن بیشتر می شود.

از آنجا که این ماده در آب حل نمی شود، به راحتی روی پارچه ها و الیاف مبلمان باقی می ماند و با شستشوی ساده از بین نمی رود. البته جای نگرانی نیست؛ این بو هیچ ضرری ندارد، بلکه تنها یکی دیگر از تغییرات طبیعی بدن است که در دوران پیری با آن روبرو می شویم.

نتیجه گیری

عدم احساس بوی خانه خودمان، نقص در سیستم بویایی ما نیست، بلکه یک شاهکار تکاملی از سوی مغز است که به آن تطابق حسی می گویند. مغز ما بوهای ثابت و همیشگی محیط امنِ خانه را فیلتر می کند تا بینی ما مانند یک رادار قدرتمند، همیشه برای تشخیص بوهای جدید، خطرات احتمالی و یا رایحه های دلپذیرِ تازه آماده باشد. برای اینکه بتوانید دوباره بوی واقعی خانه تان را ارزیابی کنید، کافی است چند روزی به سفر بروید یا زمان زیادی را بیرون از منزل سپری کنید. با رعایت نظافت عمومی، بررسی سیستم های تهویه و استفاده هوشمندانه از رایحه های طبیعی، می توانید همیشه «امضای بویایی» مطبوع و لوکسی برای خانه خود بسازید که هر مهمانی در بدو ورود شیفته آن شود.